Ulusların Kendi Kaderlerini Tayin Hakkı ve Orta Doğu’da Kürtler

Zan Enstitüsü 2014 Bahar Seminerleri

Seminer Başlığı: Ulusların Kendi Kaderlerini Tayin Hakkı ve Orta Doğu’da Kürtler

Seminerin Yürütücüsü: Harun Ercan

Başlama Tarihi: 5 Aralık 2014

Gün ve Saat: Her Cuma, 18:30-20:30 arası

Mekân: İstiklal Caddesi No: 116, Danışman Geçidi Han Çıkmazı Sokak No:1, Beyoğlu İstanbul (Galatasaray Meydanındaki Hazzo Pulo Pasajı içinde)

Seminerin Amacı: Yapılacak olan çalışmanın birincil amacı, ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı olgusuna ilişkin teorik ve tarihsel bir çerçeve ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, Kürt/Kürdistan meselesi, benzer etnik/ulusal vakalar ile karşılaştırmalı biçimde modern-dünya sisteminin dönüşümüne paralel olarak ele alınacaktır. Kürtler, hem I. Dünya Savaşı sürecini (1914-18) hem de Soğuk Savaş dönemini (1945-1990) herhangi bir siyasi tanınma/statü elde edemeden geçiren az sayıdaki halklar arasında yer aldı. Diğer yandan, özellikle son 30 yıl içinde Kürt hareketlerinin yarattığı siyasi mobilizasyon sayesinde, önümüzdeki on yıllar içinde Kürtlerin kendi kaderlerini tayin hakkının Orta Doğu’da öncelikli gündem maddeleri arasında yer alacağını göstermekte. Yapılmakta olan tartışmaları artarak devam edecek olan bu konuya dair derinlikli tartışmaların ve çalışmaların yapılmasına aracılık etmek bu seminer çalışmasının esas gayesidir.

Katılımcılardan Beklenenler: Yapılan seminer çalışması, klasik anlamda bir okuma veya tartışma grubu olmaktan ziyade, nihai olarak entelektüel üretim yapılmasını amaçlamaktadır. Seminerler esnasında yapılacak olan tartışmaların verimli geçmesi adına katılımcıların okumaları haftalık olarak takip etmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, seminere katılacak olanların belirli bir düzeyde Kürtlerin ve/veya Orta Doğu’nun siyasi tarihine dair bilgi sahibi olması tartışmalara katılım bakımından kolaylaştırıcı bir rol oynayacaktır. Seminerler bittikten sonraki 2 hafta içinde, katılımcılar dönemlere ayrılmış şekilde Türkiye, Irak, İran ve Suriye’deki Kürtlerin siyasi-iktisadi tarihine dair ikincil kaynaklar üzerinden araştırma yapıp her bir parçanın belirli bir dönemini kaleme alacaktır. Aynı ulus-devlet sınırlarında yaşayan Kürtler üzerine yazacak olan katılımcıların grup halinde çalışması gerekebilir. İlgili dönemselleştirmeler seminerin ilerleyen haftalarında katılımcılarla birlikte yapılacaktır.

Okumalar: 

I. Hafta (5 Aralık 2014, Cuma) 

  • Etnisite, ulus, ulus-devlet, milliyetçilik vb. kavramlar nasıl anlaşılmalı?
  • Kürt/Kürdistan meselesini benzer etnik-ulusal sorunlardan ayrıştıran tarihsel dinamikler nelerdir?

Balibar, Etienne, “Ulus Biçimi: Tarih ve İdeoloji” , Irk, Ulus, Sınıf içinde, İstanbul: Metis Yayınları, s. 109-133

II. Hafta (12 Aralık 2014, Cuma) 

  • Marksizm, Leninizm ve ulusal sorun
  • I. Dünya Savaşı öncesi ve sonrası Ulusal Kurtuluş Hareketleri 
  • Kürtlerin farklı ulus-devlet sınırlarıyla bölünmesi süreci neden/nasıl gerçekleşti?

Löwy, Michael. 1977. “Marksistler ve Ulusal Sorun”, Birikim Dergisi, Sayı 23, s. 65-83

Özoğlu, Hakan. “Birinci Dünya Savaşı ve Kürtlerin devleti”, 13 Temmuz 2014, AlJazeera Türk, <http://www.aljazeera.com.tr/gorus/birinci-dunya-savasi-ve-kurtlerin-devleti>

Olson, Robert. 2004. “İngiliz Gizli Belgelerine Göre: Kürtler’e Yönelik İngiliz Politikası”, Kürdoloji Belgeleri II içinde, Mehmet Bayrak, Ankara: Özge Yayınları, s. 384-393

“Ali Saip Ursavaş: Şeyh Said’i Astıran Urfa ‘Kahramanı’”, 2012, Toplum ve Kuram Dergisi, sayı 6-7, s. 43-45

III. Hafta (19 Aralık 2014, Cuma) 

  • Soğuk savaş döneminde ezilen uluslar ve/veya sömürge halklar için imkânlar ve sınırlar
  • Dekolonizasyon sürecinde ulusların kendi kaderini tayin hakkı: Yumuşak geçiş ya da anti-kolonyal şiddet
  • Marksist hareketlerde yeni devrim stratejileri ve silahlı mücadele

Arrighi, Hopkins ve Wallerstein. “1968: Büyük Prova”, Sistem Karşıtı Hareketler, İstanbul: Metis Yayınları, s. 95-112

Sartre, J. Paul. 2004. “1961 Tarihli Baskıya Önsöz”, Yeryüzünün Lanetlileri içinde, Frantz Fanon, İstanbul: Versus Yayınları, s. 15-39

Ercan, Harun. 2013. “Sömürgecilik Tezi’nden Sömürgecilik Söylemine: Türkiye’de Kürt Hareketi ve Kolektif Eylem Çerçevesinin Dönüşümü”, Dipnot Dergisi, Sayı 10, s. 151-168

IV. Hafta (26 Aralık 2014, Cuma) 

  • Uluslararası hukukta ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı ve uluslararası hukuk rejiminin dönüşümü
  • Soğuk Savaş sonrası silahlı mücadele ve dünyadaki etnik-ulusal rejimin dönüşümü
  • Türkiye’de Kürt hareketinin değişim dinamikleri

Öz, Abdullah. 2007. “Teori ve Uygulamada Self-Determinasyon”, Uluslararası Hukuk ve Politika, Cilt 3, No: 9, s. 60-81

Akkaya, Ahmet Hamdi. 2014. “Ulusal Kurtuluş, Ayaklanma ve Sınırların Ötesi: 1970’lerden 1990’lara Kürt Hareketi’nin Değişim Dinamikleri”, Toplum ve Kuram Dergisi, Sayı 9, s. 75-98

Yeğen, Mesut. 2006. “1980’den Bugüne Kürt Sorunu”, Müstakbel Türk’ten Sözde Vatandaşa içinde, İstanbul: iletişim Yayınları, s. 29-45

Tartışma faslının son haftasında yazma safhası için gerekli (yukarıda bahsi edilen) dönemler paylaştırılacaktır. Yaklaşık 20 gün içinde yazılacak olan taslaklar üzerinden Ocak ayının son haftasında kolektif tartışmalar yürütülecektir. Editoryal süreç bittikten sonra yapılan kolektif çalışma rapor haline getirilecek ve dolaşıma girecektir. 

Not: Seminerler başladıktan sonra tartışmaların yoğunluk derecesine göre ek okuma önerileri yapılabilir.