Tarih Vakfı Perşembe Konuşmaları / TEHCİR-TAKTİL-SOYKIRIM: 1915 – 2015

Zan Enstitüsü Kurucu üyelerinden ve Toplum ve Kuram: Lêkolîn û Xebatên Kurdî Dergisi yayın kurulu üyesi Namık Dinç’in de konuşmacı olacağı Tarih Vakfı Perşembe Konuşmaları’nın bu haftaki konusu Ermeni Soykırımı. Konuşmanın detayları aşağıda.

 

Tarih Vakfı Perşembe Konuşmaları /

TEHCİR-TAKTİL-SOYKIRIM: 1915 – 2015

 

Ayhan Aktar, “Diyarbakır’da Bir Yıl: 1915”

Namık Dinç, “Toplumsal Hafızanın İzinde: 1915 Diyarbekir ve Kürtler”

Perşembe Konuşmaları seminer serisinin yedinci buluşmasında mutat formatımızın bir ölçüde dışına çıkıyor ve iki konuşmacımızı aynı anda ağırlıyoruz. İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi Ayhan Aktar ve Toplum ve Kuram dergisinden Namık Dinç, Diyarbakır özelinde 1915 Ermeni Tehciri’nin nasıl gerçekleştirildiğine ve günümüzde nasıl hatırlandığına ilişkin kapsamlı bir çerçeve sunacaklar.

Ayhan Aktar konuşmasında Osmanlı arşiv belgelerinin yardımı ile Diyarbakır’da yaşanan o korkunç yılı, yani 1915’i ele alacak.Talât Paşa’nın Kara Kaplı defterindeki sayılara göre, Diyarbakır vilayetinde 1914 yılında 56,166 Ermeni yaşıyordu.  Diyarbakır’da soykırımı örgütleyen Vali Dr. Reşit Bey’in 31 Ağustos 1915 tarihinde Dahiliye Nezaretine yollamış olduğu telgrafta ise, şehirde ordunun ihtiyacı olan  malların üretiminde çalışan, sadece 200 tane zenaatkar Ermeni’nin kaldığından bahsediliyordu. Kısacası, III. Ordu’nun ihtiyacı olan malzemeyi (nal, çarık, çizme, at arabası, at eyeri, üniforma vs.) üretme becerisine sahip 200 Ermeni zenaatkar dışında kalan tüm Ermeni nüfusu Suriye çöllerine sürülmüştü. Dr. Reşit, 18 Eylül 1915’de merkeze yolladığı ikinci bir telgrafta, sürülen Diyarbakır Ermenilerinin sayısına bu kez de çevre illerden tehcir edilen ve Diyarbakır’dan geçenleri de ilave ediyordu. Böylece, vilayet dışına sürülen toplam Ermeni nüfusunun 120,000’e ulaştığını yazıyordu. Bu kadar geniş bir nüfusun ortadan kaldırılması, Vali Dr. Reşit’in Diyarbakır’da bir “Terör Yönetimi”nin kurması ile mümkün olmuştu. Aktar konuşmasında hangi toplumsal ve siyasal mekanizmaların yardımı ile bu kadar kapsamlı bir imha politikasının hayata geçebildiğine ilişkin bulgularını paylaşacak.

Namık Dinç ise İsmail Beşikci Vakfı’nın katkılarıyla Ekim 2013’te başlayan ve bir yıl süren “1915 Diyarbekir, Kürtler” isimli sözlü tarih projesinden hareketle yapacağı konuşmasında 1915 Soykırımı’nın Diyarbakır kolektif belleğinde yansımalarına odaklanacak. Kürtler arasında 1915 Soykırımı’nın yaygın bir şekilde konuşuluyor olması tespitinden hareketle yola çıkan bu proje, Diyarbakır merkez, ilçe ve köylerinde yaşayan insanların 1915 Ermeni Soykırımı’na dair hafıza, hatırlama ve aktarma biçimlerine odaklandı. Bir yıllık araştırma sonucunda varılan sonuçlardan biri, bugünün Diyarbakırı’n da 1915’e dair yüz yıldır kesintiye uğramadan gelmiş çok canlı bir hafıza varlığını devam ettiği. Nesiller boyu aktarıla gelen bu hafıza bugün Kürtlerin kendi mağduriyeti üzerinden hatırlanmakta ve ağırlıklı olarak tarihsel suçluluk, vicdan ve adalet arayışı üzerinden dile gelmekte.

“Diyarbakır 1915” bağlamında farklı yöntemlerin sunduğu bulguları birlikte düşünmenin büyük resmi yanı sıra, belirli bir bağlama ilişkin detaylı bir perspektifin de ne kadar önemli olacağını göstereceğine inanıyoruz.

Ayhan Aktar, İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi. Boğaziçi Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü’nde lisans, Kent Üniversitesi’nde yüksek lisans derecesini aldı. Doktora derecesini İstanbul Üniversitesi’nde tamamladı. Kapitalizm, Az Gelişmişlik ve Türkiye’de Küçük Sanayi (1990), Varlık Vergisi ve “Türkleştirme” Politikaları (2000), Türk Milliyetçiliği, Gayrimüslimler ve Ekonomik Dönüşüm (2006) Aktar’ın önemli kitapları arasında sayılabilir. Aktar ayrıca, Sarkis Torosyan’ın Çanakkale’den Filistin Cephesi’nebaşlıklı anlılarını ve Yorgo Hacıdimitriadis’in Aşkale-Erzurum Günlüğü’nü yayına hazırladı.

Namık Kemal Dinç, Kürdoloji Çalışmaları Grubu bünyesinde Kürt tarihi konusunda araştırmalar yapmakta. Toplum ve Kuram Dergisi ve Zan Sosyal Siyasal İktisadi Araştırmalar Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı. 2011 yılından beri  İMC-TV’de tarih programları ve editörlük yapmakta. İsmail Beşikci Vakfı bünyesinde yürütülen “1915 Diyarbekir ve Kürtler” projesinin koordinatörlüğünü yaptı. Proje sonunda ortaya çıkan “Yüz Yıllık Ah! Toplumsal Hafızanın İzinde 1915 Diyarbekir” isimli kitabı Adnan Çelik ile birlikte kaleme aldı.

25 Aralık 2014 Perşembe, saat: 18:30

Tarih Vakfı, Ragıp Gümüşpala Cad. No: 10, Eminönü
(Marmara Belediyeler Birliği Binası)